مقدمه
این راهنما شامل اطلاعات عمومی درباره بیماری تیروزینمی نوع ۱ است و ممکن است برای همه کودکان مبتلا یکسان نباشد. در برخی موارد، پزشک معالج روشهای درمانی خاصی را برای یک کودک توصیه میکند که لزوماً برای سایر بیماران مناسب نیست.
به همین دلیل، کودکان مبتلا علاوه بر پزشک عمومی باید تحت نظر متخصص بیماریهای متابولیک قرار گیرند.
تیروزینمی نوع ۱ چیست؟
تیروزینمی نوع ۱ یک اختلال نادر متابولیک وابسته به اسیدهای آمینه است که با نام علمی Tyrosinemia Type I شناخته میشود. در این بیماری، بدن قادر به تجزیه صحیح اسید آمینه تیروزین موجود در مواد غذایی نیست.
در صورت عدم درمان بهموقع، تجمع مواد سمی میتواند منجر به بیماریهای شدید کبدی، کلیوی و عصبی شود.
اختلالات مرتبط با اسیدهای آمینه
بهطور کلی، اختلالات اسیدهای آمینه گروهی از بیماریهای ژنتیکی نادر هستند که به دلیل عملکرد ناقص یا نبود آنزیمها ایجاد میشوند.
پروتئینهای غذایی ابتدا به اسیدهای آمینه شکسته میشوند و سپس با کمک آنزیمها در بدن مورد استفاده قرار میگیرند. زمانی که یک آنزیم بهدرستی عمل نکند، اسید آمینه تجزیهنشده و مواد سمی حاصل از آن در بدن تجمع مییابد.
شدت علائم و نوع درمان در این بیماریها به نوع اختلال بستگی دارد و ممکن است علائم در افراد مختلف متفاوت باشد. الگوی وراثتی این اختلالات اتوزومال مغلوب است و شیوع آن در دختران و پسران یکسان میباشد.
علت بروز تیروزینمی نوع ۱
منشأ اصلی این بیماری، نقص یا فقدان آنزیمی به نام فوماریلاستواستاز (FAH) است.
این آنزیم نقش اساسی در مسیر تجزیه تیروزین دارد. در نبود عملکرد مناسب آن، تیروزین و متابولیتهای سمی مرتبط با آن در بدن افزایش مییابند. یکی از مهمترین این مواد، سوکسینیلاستون است که باعث آسیب جدی به کبد و کلیه شده و میتواند بحرانهای عصبی ایجاد کند.
عوارض تیروزینمی نوع ۱ در صورت عدم درمان
تیروزینمی نوع ۱ در نوزادان (فرم حاد)
در اغلب نوزادان مبتلا، علائم در ماههای ابتدایی زندگی ظاهر میشود. از جمله نشانههای اولیه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
اسهال یا مدفوع خونی
استفراغ مکرر
ضعف و خوابآلودگی شدید
تحریکپذیری و بیقراری
عدم افزایش وزن مناسب
بوی غیرطبیعی شبیه کلم در ادرار یا پوست
مشکلات کبدی در این مرحله شایع است و میتواند به بزرگی کبد، زردی، خونریزی، کبودی و تورم شکم یا پاها منجر شود.
درگیری کلیهها نیز معمولاً با نرمی استخوان و تأخیر در راه رفتن همراه است.
در صورت عدم درمان سریع، احتمال مرگ به دلیل نارسایی کبد یا کلیه بسیار بالا خواهد بود.
تیروزینمی نوع ۱ در کودکان (فرم مزمن)
در فرم مزمن، علائم معمولاً پس از دو ماهگی بروز میکنند. اولین نشانهها شامل عدم رشد مناسب، اسهال و استفراغ متناوب است.
با گذشت زمان، مشکلات کبدی، کلیوی و عصبی بهتدریج ظاهر میشوند.
درگیری کبد:
در کودکان درماننشده، نارسایی کبد یا سرطان کبد ممکن است پیش از ۱۰ سالگی رخ دهد. شروع سریع درمان میتواند از بروز این عوارض جلوگیری کند.
درگیری کلیه:
اختلال عملکرد کلیه باعث ضعف، تب و استفراغهای دورهای میشود. نرمی استخوان نیز در این بیماران شایع است.
بحرانهای عصبی:
ضعف، درد یا بیحسی اندامها، مشکلات تنفسی، تپش قلب و تشنج از علائم عصبی این بیماری هستند که در موارد شدید میتوانند به کوما منجر شوند.
روشهای درمان تیروزینمی نوع ۱
درمان این بیماری باید فوری، مادامالعمر و تحت نظر تیم تخصصی انجام شود.
درمان دارویی
داروی اصلی مورد استفاده، نیتیزینون (Nitisinone یا NTBC) است.
مصرف این دارو باعث کاهش آسیبهای کبدی و کلیوی شده و از بروز بحرانهای عصبی جلوگیری میکند. همچنین خطر ابتلا به سرطان کبد را کاهش میدهد.
با توجه به افزایش سطح تیروزین خون در اثر مصرف NTBC، رعایت رژیم غذایی مناسب ضروری است.
تغذیه و رژیم غذایی
برای تأمین نیازهای تغذیهای کودک، از شیرخشکهای طبی مخصوص تیروزینمی نوع ۱ استفاده میشود.
رژیم غذایی باید کمتیروزین و کمفنیلآلانین باشد. به همین دلیل مصرف گوشت، تخممرغ، لبنیات معمولی، حبوبات خشک و مغزها محدود یا ممنوع است.
در مقابل، میوهها و سبزیجات در مقادیر تعیینشده قابل مصرف هستند و فرآوردههای طبی ویژه مانند آرد و نان مخصوص نیز در دسترس میباشند.
پایش آزمایشگاهی
کنترل منظم آزمایشهای خون و ادرار برای بررسی سطح تیروزین، سوکسینیلاستون، داروی NTBC و عملکرد کبد و کلیه ضروری است.
در برخی بیماران، انجام MRI یا CT اسکن سالانه برای پایش وضعیت کبد توصیه میشود.
پیوند کبد
پیش از معرفی داروی نیتیزینون، پیوند کبد درمان اصلی تیروزینمی نوع ۱ بود. امروزه این دارو در بسیاری از بیماران مانع پیشرفت بیماری میشود، اما در موارد نارسایی شدید یا سرطان کبد، پیوند همچنان یک گزینه درمانی محسوب میشود.
پیش آگهی بیماری
کودکانی که بلافاصله پس از تولد تحت درمان قرار میگیرند، معمولاً رشد جسمی و ذهنی طبیعی دارند.
در مقابل، تأخیر در شروع درمان میتواند باعث بروز عوارض دائمی در کبد، کلیه یا سیستم عصبی شود. شدت این عوارض در بیماران مختلف متفاوت است.
علت ژنتیکی و الگوی وراثت
ساخت آنزیمها توسط ژنها کنترل میشود. در تیروزینمی نوع ۱، هر دو ژن مسئول ساخت آنزیم FAH معیوب هستند.
این بیماری با الگوی اتوزومال مغلوب منتقل میشود. زمانی که هر دو والد ناقل باشند، در هر بارداری:
۲۵٪ احتمال تولد کودک سالم
۵۰٪ احتمال تولد کودک ناقل
۲۵٪ احتمال تولد کودک مبتلا وجود دارد
آزمایش ژنتیک و تشخیص پیش از تولد
امکان انجام آزمایش DNA برای تشخیص بیماری یا ناقل بودن وجود دارد.
در بارداریهای بعدی، نمونهگیری از طریق CVS یا آمنیوسنتز میتواند وضعیت جنین را مشخص کند. مشاوره ژنتیک در این مرحله اهمیت زیادی دارد.
شیوع بیماری
شیوع تیروزینمی نوع ۱ حدود ۱ مورد در هر ۱۰۰٬۰۰۰ تولد است. این بیماری در همه نژادها دیده میشود، اما در کشورهایی با ازدواج فامیلی شایعتر است.
نامهای دیگر تیروزینمی نوع ۱
تیروزینمی ارثی کودکان
تیروزینمی هپاتورنال
نقص فوماریلاستواستاز
FAH Deficiency
۰۱ تیر ۱۳۹۸ | ۲۰۱۹/۰۶/۲۲
۱ دیدگاه.
من یه نوزاد دختر داشتم که ۴۶ روزگی فوت شد بدو تولد هایپوتون بود تست متابولیک ۲۶ روزگی انجام دادیم تیروزینمی و کمبود کارتینین مشاهده شد ولی پسر ۵ ساله دارم که الان سالمه و خداروشکر تا حالا مشکلی نداشته برای اون نیاز هست پیگیری ژنتیکی کنم ممکنه نیاز باشه تست متابولیک انجام بدیم براش