انتشار مقاله | در مجله سیمرغ سپید سازمان نظام پزشکی مشهد

اثرات تداخلی مصرف مکمل‌های ویتامینی بر تست‌های آزمایشگاهی

با توجه به جایگاه حیاتی آزمایشگاه‌های بالینی در نظام سلامت و اهمیت ارائه خدمات دقیق و تشخیص صحیح، هر عاملی که موجب تداخل در این روند شود باید شناسایی گردد تا از بروز خطاهای آزمایشگاهی جلوگیری شود.

یکی از مواردی که اخیراً در جامعه شایع شده، مصرف مکمل‌های ویتامینی است؛ به ویژه پس از شیوع کرونا و سبک زندگی ماشینی، میزان مصرف این مکمل‌ها افزایش یافته است.

مطالب ارائه‌شده در این بخش به دوز مصرفی، مکانیسم اثر مکمل‌ها، به‌ویژه بیوتین (ویتامین B7 یا BH B5) روی تست‌های آزمایشگاهی و راهکارهای پیشگیری از تداخل اختصاص دارد.

دوز مصرفی

دوز خوارکی معمول بیوتین بین ۳۵ تا ۷۰ میکروگرم در روز است (در قرص‌ها اغلب ۳۰ میکروگرم). در موارد خاص، دوز بالاتر تا ۱ میلی‌گرم در روز برای بیماران مبتلا به نقص بیوتینیداز، اختلالات متابولیک میتوکندریایی و بیماری MS تجویز می‌شود. در مکمل‌های غذایی برای بهبود رشد مو، پوست و ناخن، دوز تا ۱۰ میلی‌گرم نیز استفاده می‌شود.

مشکل ایجاد شده و مکانیسم آن

در بسیاری از روش‌های آزمایشگاهی مبتنی بر ایمونواسی مانند ELISA و کمی لومینسنس (CLIA)، از اتصال بیوتین-استراپتاویدین در کیت‌ها استفاده می‌شود. مصرف بیوتین بیش از ۱ میلی‌گرم می‌تواند موجب اثرات کاذب کاهشی یا افزایشی در نتایج شود.

اثرگذاری بر کدام تست‌ها

مطالعات نشان داده‌اند که طیف وسیعی از تست‌ها تحت تأثیر قرار می‌گیرند، از جمله:

• تست‌های بررسی فعالیت غده تیروئید: TSH، TSHRab

• PTH، LH، FSH، SHBG

• FT3، FT4، استرادیول، پروژسترون، تستوسترون

• کورتیزول، فولات، ویتامین B12، فریتین، بتا-HCG

• تست‌های عملکرد قلب: PSA، Troponin، NT-proBNP

راهکار برطرف نمودن تداخل

• عدم مصرف مکمل‌های ویتامینی حداقل ۱۲ ساعت قبل از انجام تست

• رقیق‌سازی نمونه بیمار با رقیق‌کننده مناسب

• استفاده از پلتفرم‌های آزمایشگاهی که بیوتین در آن نقش ندارد

• استفاده از ذرات آگاروز پوشیده شده با استراپتاویدین برای حذف بیوتین از نمونه قبل از آزمایش

نتیجه‌گیری

پیشنهاد می‌شود در آزمایشگاه‌های تشخیص طبی، پیش از نمونه‌گیری، در شرح حال‌گیری از بیمار درباره مصرف داروهای ویتامینی و دوز مصرفی پرسیده شود تا از نتایج کاذب جلوگیری و مراحل درمانی توسط پزشک با دقت انجام گیرد.

منابع

Mosby’s Manual of Diagnostic and Laboratory Tests (Pagana, Mosby’s Manual of Diagnostic and Laboratory 2021-)Tests Wallach’s interpretation of diagnostic 2020 -tests
www.mayocliniclabs.com